گشایش راهروی کرتار پور

نویسنده-دکتر سمرتی ایس پتنایک

مترجم: دی دی سوامی

هند و پاکستان باوجود تنش دو جانبه، تصمیم گشایش راهروی کرتار پور صاحب برای زوار را گرفته اند تا ایشان از درم شال دربار صاحب واقع در ولسوالی نرو وال ولایت پنجاب پاکستان دیدن کنند. کرتار پور صاحب، زیارتگاه جناب گورو نانک دیو بانی مذهب سک است. گورو نانک دیو برای هجده سال در کرتار پور مذهب سک را تبلیغ نمود. همینجا آرام گاه نهایی اش است. گشایش در ماه نوامبر متصادف با ۵۵۰ سالگرد تولد اولین گوروی سکها، تعیین شده است. در نوامبر ماه سال گذشته، حکومت هند بنای راهروی منقسم به چهار راه باریک را از خانقاه با با نانک واقع در ولسوالی گورداس پور هند به مرز بین المللی، بتصویب رسانده بود.

آنجا تقریبا ۱۷۳ زیارتگاهای سکها در پاکستان قرار دارد. سک زوار تنها به چندین از این زیارتگاه ها دسترسی دارند. بقرار پروتوکول دوجانبه موافقت شده بین هند و پاکستان در سال ۱۹۷۴، هر دو کشور به زوار اجازه زیارت از زیارتگاه ها واقع در قلمروهای یک دیگر می دهند. 

قبلا سک زوار می توانستند از طریق دور بین نصب شده روی خانقاه بابا نانک واقع بر مرز، درم شال دربار صاحب را دیده می توانستند. پاکستان به زوار محدود بموقع جشن بیساکی، روز شهادت گورو ارجن دیو، سالگرد درگذشت مها راجا رنجیت سنگ و سالگرد تولد گورو نانک دیو، اجازه سفر به پاکستان می دهد.

پیشنهاد اتصال دربار صاحب از طریق راهرو تا سک زوار به آن دسترسی داشته باشند، یک پیشنهاد کهنه است. حین مسافرت تاریخی صدر اعظم آن وقت آقای اتل بیهاری واجپئی با اتوبوس به لاهور، بعد از انجام کار باز سازی در کرتار پور صاحب در سال ۱۹۹۹، هند پیشنهاد احداث راهرو نموده بود. همان سال پاکستان کمیته نظم و اداره درم شالهای پاکستان تحت ریاست توڑن جنرال جا وید نثار مدیر عمومی اسبق استخبارات نظامی پاکستان تشکیل داد. ظاهرا این اقدام جهت اعطای خود مختاری به سکهای پاکستان برای برقرار نگه داشتن جاهای مقدس شان گرفته شد. هر چند این موسسه تحت هیئت املاک وقف پناهنده پاکستان کار می کند و مطلقا خود مختار نیست.

بعد از اینکه پاکستان اظهار آمادگی خود برای گشایش راهروی کرتار پور با هدف فراهم نمودن تسهیلات زیارت به سک زوار از درم شال دربار صاحب نمود، هر دو کشور اولین جلسه شان را برای بحث و مذاکره چگونگی نظم و اداره راهرو، در ماه مارچ سال روان داشتند. هر چند دو نکته هنوز هم حل نشده باقی مانده است. پاکستان می گوید که آن کشور بر آن است که سستم مجاز نامه را معرفی کند و مالیات ۲۰ دالر از زوار حساب کند. دلیل عمده پاکستان این است که پول مالیات برای برقراری راهرو صرف کرده خواهد شد. هند برای باز دید مجانی فشار وارد می آورده است، بدلیل اینکه ناداران هیچگاه قادر نخواهند بود که از زیارتگاه های مقدس دیدن کنند. نکته دیگر اختلاف، این درخواست هند است که مامورین قونسولی و پروتوکول با زوار همراهی کنند. در گذشته مامورین پاکستانی به مامورین کمیسیون عالی، ببهانه اقدامات امنیتی، اجازه ملاقات با سک زوار نمی دادند. 

هر دو کشور برای بازدید بدون روادید موافقت نموده اند، اما برای زوار لازم است که پاسپورت و ثبت آن لائین را همراه خود داشته باشند. اگر چه هند درخواست اجازه به ده هزار تن از زوار هر روز نموده بود، اما موافقت به این رسید که ۵۰۰۰ تن از زوار از زیارتگاه ها دیدن کنند. و بموقع مخصوص، ممکن خواهد بود که بر تعداد افزوده شود.

هر چند، شماری از عناصر ضد هندی هستند که میخواهند از موجودیت زوار در کرتار پور صاحب نفع به برند و از ایشان خواهش حمایت شان برای فعالیتهای خرابکاری در هند با پشتیبانی پاکستان، کنند. این یک نگرانی بزرگ برای هند است. پاکستان در گذشته از جنگجویی در پنجاب هند، حمایت میکرده است و ممکن است آتش چنگجویی را دوباره افروزد. بعد از اینکه پاکستان گوپال سنگ چاولا، یک عنصر معروف ضد هند مقیم در پاکستان را عضو کمیته سازماندهی کرتار پور مامور کرده بود، پروژه راهروی کرتار پور متناقص گردیده بود. چاولا یک سازماندهنده برای جنگجویان و یک هویت قدغن شده در شماری از کشور ها است. 

گشایش راهروی کرتارپور که زوار را به یکی از مقدسترین زیارتگاه های سکها متصل می سازد ، یک اقدام مهم است. امید می رود که این راهرو بحیث راهروی صلح از میان مناسبات آشوبگر دو جانبه، رو به ظهور نماید.